صنعت تطبیق‌پذیر با سبک زندگی یزدی”

⭕️ تحلیلی بر توسعه یزد؛ نوسانی و در تضاد با زیست بوم یزد؟

بر اساس پژوهش انجام شده توسط دکتر منوچهر علی‌نژاد و همکاران در دانشگاه یزد، الگوی توسعه صنعتی در استان یزد به شکل یک “حرکت پاندولی” در نوسان است. این پژوهش کیفی که با جامعه آماری متشکل از کارشناسان و یزدشناسان انجام شده، نشان می‌دهد توسعه صنعتی در این منطقه در سه مسیر متمایز و گاه متضاد در حرکت است.

یافته‌های این تحقیق حکایت از آن دارد که اولین و هماهنگ‌ترین الگو، “صنعت تطبیق‌پذیر با سبک زندگی یزدی” است. این الگو ریشه در تاریخ و فرهنگ بومی دارد و شامل صنایعی مانند نساجی سنتی، ترمه‌بافی، شعربافی، شیرینی‌پزی و سایر صنایع کارگاهی می‌شود که با روحیه سخت‌کوشی، قناعت و سازگاری با اقلیم کم‌آب یزد همخوانی کامل داشته است.

در مقابل، دومین الگو به عنوان “صنعت عاریتی با مداخلات رانتی” شناسایی شده است. ورود صنایع سرمایه‌بر و آب‌بَر مانند فولاد، کاشی و معدن، اگرچه به ظاهر موجب رونق اقتصادی شده، اما پیامدهای ناخواسته‌ای از جمله مهاجرت بی‌رویه، آلودگی شدید محیط زیست، گسترش فرهنگ مصرف‌گرایی و ایجاد شکاف در بافت اجتماعی یزد را به همراه آورده است. این مدل توسعه که عمدتاً از سیاست‌های کلان ملی نشأت می‌گیرد، با ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی یزد در تضاد است.

الگوی سوم که به عنوان چشم‌انداز آینده مطرح می‌شود، “الزام به توسعه صنعتی پایدار” است. ثبت جهانی شهر یزد، فرصتی بی‌نظیر برای بازاندیشی در مسیر توسعه ایجاد کرده است. بر اساس این پژوهش، آینده مطلوب صنعت در یزد، در گرو بازگشت به سمت صنایع بومی و سازگار، تقویت گردشگری، و توسعه صنایع دانش‌بنیان و کم‌آب‌بر مانند کشاورزی گلخانه‌ای است.

در نتیجه، نویسندگان مقاله تأکید می‌کنند که ماهیت توسعه در یزد دیگر خطی نیست، بلکه حرکتی پاندولی میان صنایع آب‌بر و آلاینده از یک سو، و صنایع سازگار و پایدار مرتبط با گردشگری و میراث فرهنگی از سوی دیگر است. برای خروج از این نوسان مخرب، پیشنهاد می‌شود در برنامه‌ریزی‌های آتی، تقویت زیرساخت‌های گردشگری، توجه جدی به ارزیابی تأثیرات اجتماعی و زیست‌محیطی پروژه‌ها، و اولویت دادن به صنایع خلاق و دانش‌بنیان در دستور کار قرار گیرد. آینده یزد در گرو تعادلی است که بین اصالت و پایداری برقرار می‌کند.